Grafische ondernemers zijn wakker: ‘Veranderen moet’

Het KVGO heeft het afgelopen jaar de schijnwerper gericht op de noodzaak voor grafimediabedrijven om te veranderen. Noodzakelijk om de vele ontwikkelingen op technologisch gebied en op de markt op te pakken en zo mogelijk voor te zijn.

De reeks bijeenkomsten – ofwel verandersessies – is een duidelijk succes. Om alle belangstellenden een plaats te bieden, waren uiteindelijk zeventien bijeenkomsten nodig waar meer dan tweehonderd vertegenwoordigers van 150 verschillende grafimediabedrijven aan deelnamen. Aanzet is het rapport ‘De toekomst van de Europese grafische industrie, we hebben het zelf in de hand’ dat eind 2010 is uitgebracht door de Europese grafische werkgevers- en werknemersorganisaties en enkele nationale werkgeversorganisaties waaronder het KVGO. In dat rapport draait het vooral om sociaalverantwoord herstructureren, aanvankelijk het hoofdthema voor de ‘verandersessies’. Gedurende de serie is de ‘scope’ verbreed naar strategisch ondernemerschap.

Met elkaar
Het sociaalverantwoorde karakter bleef wel voorop staan. De belangrijkste boodschap is en blijft dat grafische ondernemers samen met hun medewerkers moeten gaan nadenken – en liefst vandaag al – over de veranderingen die in en ron d het bedrijf noodzakelijk zijn om aan de eisen van vandaag en zeker van de toekomst te blijven voldoen. “Durf te dromen over waar je samen met het bedrijf over vijf jaar wilt staan en wat je dan allemaal moet doen om daar te komen”, zegt Jan Adriaanse, gespreksleider tijdens de bijeenkomsten.

 

Veranderplan begint vandaag

Om de structurele verandering van een grafisch bedrijf goed op te zetten en vooral het benodigde resultaat te bereiken, is een Veranderplan een eerste vereiste.

Het is aan te raden om zo’n plan ook daadwerkelijk op te schrijven – de achterkant van een sigarendoosje biedt onvoldoende ruimte – en er dus eens rustig de tijd voor te nemen. Dat biedt de kans de gedachten ook structureel op een rij te zetten en een helder beeld te krijgen van het heden en vooral de toekomst van het bedrijf. De werknemers actief bij het opstellen van het Veranderplan betrekken, zal de kans op succes alleen maar groter maken.

 
 

Welke factoren beïnvloeden de branche het meest? 

Welke factoren op politiek, economisch, sociaal-cultureel en technologisch gebied hebben het meeste invloed op de grafimediabedrijven?

Politiek
• De grafische industrie wordt gezien als ouderwets, vervuilend en met weinig groeimogelijkheden voor werkgelegenheid.
• Politici staan nog steeds welwillend t.o.v. doorstarts.
• Deregulering/minder administratieve lasten,  daardoor meer verantwoordelijkheid op bedrijfsniveau (zorgplicht).
• Terugtrekkende en bezuinigende overheid, privatisering. Openbaar aanbesteden bij de overheid.

Economisch
• Globalisering/(prijs) concurrentie van nieuwe economieën (bv China/Oost-Europa).
• Terugloop drukwerk, minder advertenties, afnemende markt, meer app’s.
• Nieuwe verdienmodellen.
• Financiële crisis; minder leningen door banken.

Sociaal-cultureel
• Groei in gebruik sociale en online media.
• Print steeds meer vervangen door digitale opslag en webbased media.
• Generatie Z (‘digital natives’) met eigen culturele, ethische waarden en communicatievoorkeuren.
• Toename zzp’ers.

Technologisch
• Overcapaciteit als gevolg van efficiëntie nieuwe machines; verbeteringen in conventionele technologie.
• Fundamentele technologische veranderingen door digitale print, printen/ drukken wordt gemeengoed.
• Invloed van web/e-books-/iPads/sociale media/gerelateerde technologie.
• Steeds meer online data opslag.

 

Zwakten en sterkten in beeld

Naast de Pest-factoren werd de deelnemers aan de verandersessies ook gevraagd hun ideeën te geven over de zwakten, sterkten, kansen en bedreigingen voor de grafimediabedrijven.

Sterk
• Omgevingsbewust.
• Vakbekwaam en probleemoplossend.
• Betrouwbaar en gekwalificeerd personeel.
• Productie/drukken/veelzijdig (just-in-time).
• Automatisering, high-tech industrie.
• Flexibel.
• Totale dienstverlening.
• ‘Er zal altijd behoefte zijn aan drukwerk’.

Zwak
• Vergrijzend personeelsbestand.
• Techniek gedreven ‘ijzerdenkers’, te veel product gedreven.
• Geen innovatief vermogen/passief.
• Gebrek aan ondernemerschap, ‘starre eigenheimers’.
• Te veel gefocust op de prijs.
• Te veel in eigen huis willen doen, koste wat het kost zelfstandig willen blijven.
• Niet flexibel (door hoge investeringen in machines), te kapitaalintensief.
• Te weinig klantgericht.
• Te weinig betrokkenheid medewerkers.
• Te weinig visie op zowel korte als lange termijn.
• Te weinig flexibele arbeidsvoorwaarden, 9-5 cultuur.
• Waan van de dag regeert altijd.
• Gebrek aan passie om een fantastisch bedrijf op te bouwen.

Kansen
• Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen.
• Digitalisering, internet, sociale media.
• Globalisering.
• Van product-denken naar dienstverlening aan de klant.
• Meedenken met de klant.
• Samenwerken met andere bedrijven.
• Bedrijven die stoppen, minder aanbod.

Bedreigingen
• Minder drukwerk.
• Recessie, ondercapaciteit.
• Globalisering.
• Imago van de branche.
• Specialisatie.
• Concurrerende markten.
• Conjunctuurgevoelig.
• Niet kunnen inleven in de klant.
• Heersende cultuur in de sector.

“De impact van veranderingen wordt onderschat”

“Ik heb heel veel leuke en interessante mensen ontmoet, goede en enthousiaste ondernemers ook. Maar of iedereen zich ook echt bewust is van de ernst van de situatie blijf ik me afvragen. De impact van de veranderingen wordt nog steeds onderschat.”

Dat stelt Jan Adriaanse na de reeks door hem geleide bijeenkomsten met grafische ondernemers en hun medewerkers over de huidige situatie, de kansen en bedreigingen en vooral de structurele veranderingen die noodzakelijk zijn om het hoofd boven water te houden.

Crisis als excuus
“Veel ondernemers gebruiken de crisis als een excuus, vrees ik. Het gaat wat minder, we nemen eens een jaartje genoegen met een wat lagere winst of misschien zelfs verlies. Als de
crisis straks voorbij is en de markt aantrekt, dan komen we er wel weer bovenop. Maar die markt trekt niet meer aan, die is voorgoed weg. Je ziet niet voor niets de laatste tijd opeens een aantal middelgrote en zelfs grote bedrijven in de sector over de kop gaan. Soms zijn dat zelfs koninklijke bedrijven of hofleveranciers. Het lijkt er wel op of dat van een  kwaliteitsstempel nu tot de achilleshiel is geworden. Waarom gaan die bedrijven nu opeens tenonder? Vaak gaat het om familiebedrijven die over eigen reserves beschikken. Vroeger, bij vorige recessies, waren die reserves goed genoeg om de tijdelijke neergang op te vangen. Maar nu deze crisis veel langer duurt dan vorige en vooral nu de markt voor een flink deel definitief is verdwenen, redden ze het niet meer.”

Van goede wil
De markt is veranderd door de technologische ontwikkelingenen vooral de digitalisering, de opkomst van het internet, smarphones, iPads of de Kindle. Daarbij komt de opkomst van
drukwerkmakelaars en andere intermediairs. Door al die veranderingen is drukwerk volgens Adriaanse en anderen een specifiek product waar veel vakkennis voor nodig was een ‘commodity’ geworden. “Hoe je er ook tegenaan kijkt, de meeste grafische ondernemers zijn van goede wil maar zijn toch nog altijd product en vooral techniek georiënteerd. Als ik in zo’n sessie van het KVGO maar even het woord Heidelberg Speedmaster laat vallen, dan zijn velen opeens weer klaar wakker. Maar daar gaat het helemaal niet meer om. Je moet als ondernemers ook en misschien wel zeker in de communicatiesector – dat woord gebruik ik in dit verband liever – in de eerste plaats gericht zijn op je markt en je klanten.”

Eerste kus
“Ik heb in sommige bijeenkomsten het voorbeeld van Vistaprint genoemd. Daar staat marketing absoluut centraal. Die praten nooit over de persen. Hoewel je je misschien moet  afvragen of ook Vistaprint wel een toekomst heeft. Zo’n drukker van visitekaartjes en zo, zal dat drukwerk ook niet veranderen? Straks houden we gewoon onze smartphones of  iPads even tegen elkaar, net als je eerste kus, en dan weet je alles van elkaar. Je ziet niet voor niets dat Vistaprint nu al het beleid aan het bijsturen is, die weten ook dat veranderen essentieel is om als bedrijf te kunnen overleven.”

Durven ingrijpen
Daarmee is Adriaanse aangeland bij het thema dat centraal stond tijdens de lange reeks door hem geleide bijeenkomsten: veranderen. “Ik denk dat de meeste grafische ondernemers die hebben meegedaan, dat wel hebben opgepakt. Het feit alleen al dat ze zijn gekomen, bewijst dat ze de noodzaak om te veranderen inzien. Of ze er vervolgens inderdaad mee zijn  begonnen, is een ander verhaal. Durven om hard in te grijpen, dat is het fundamentele probleem. Veel grafische bedrijven zitten met zware investeringen in hun machinepark. Ook zijn veel medewerkers er vaak al lange tijd in dienst waardoor het een kostbare zaak is om van ze af te komen als je ze niet om zou kunnen scholen. Daarnaast is het ook heel moeilijk om het moment te bepalen waarop een trend echt een trend wordt en je erop moet gaan schakelen. Vaak is het zo dat bij een nieuwe trend de gevolgen op korte termijn worden  overschat maar die op langere termijn worden onderschat. Dat zie je bijvoorbeeld met de iPad. Je hoort mensen wel eens zeggen dat het niet zo’n vaart loopt maar over een jaar of vijf is dat ongetwijfeld een heel ander verhaal.”

Dromen
“Daarom zeg ik: ga samen met je mensen dromen. Waar willen we in 2016 met ons bedrijf staan? Hoe kunnen we alle veranderingen zo oppakken dat we kunnen overleven en straks
nog bestaan? Durf dan ook in heel andere modellen te denken: hebben we dan nog persen nodig of hebben we meer een rol als adviseur van onze klanten op het gebied van alles wat hun communicatie aangaat? Daar kan drukwerk nog best bij van pas komen. Maar drukken we dat dan zelf of laten we dat door anderen doen? In mijn visie zijn dat dan veel grotere grafische fabrieken waar die ‘commodities’ die ik eerder heb genoemd worden gefabriceerd. Voor sommigen is er misschien nog een niche als kleine lokale drukker voor de plaatselijke markt, maar voor de meeste is schaalvergroting een absolute noodzaak. Samenwerken wordt niet voor niets door veel deelnemers aan de sessies genoemd. We zien het wel maar doen we het ook? Dat betekent dan wel dat er uiteindelijk nog weer minder grafische bedrijven over zullen blijven dan er nu nog zijn. Het zou me niet verbazen als driekwart van de huidige spelers de komende jaren omvalt. Hard, maar ik kan het niet mooier maken.”

 

KVGO ondersteunt ondernemers bij het veranderen

Het KVGO biedt leden op verschillende manieren ondersteuning bij het in kaart brengen en daadwerkelijk aan de slag gaan met de noodzakelijke veranderingen.

De samen met de bonden georganiseerde verandersessies zijn daarvan het eerste bewijs. Maar ook in de dagelijkse dienstverlening zijn veel aanknopingspunten te vinden. In  hoofdlijnen gaat het daarbij om de volgende activiteiten.

‘Comfortabele arbeidsovereenkomst’
De ‘Comfortabele arbeidsovereenkomst’, waar momenteel met inbreng van de leden hard aan wordt gewerkt, speelt pro-actief in op de veranderingen waar de grafische sector voor staat. Grafische ondernemingen die flexibel op de nieuwe marktomstandigheden willen inspelen, vinden in de ‘Comfortabele arbeidsovereenkomst’ straks een instrument om dat ook op het gebied van de arbeidsvoorwaarden te vertalen. In de bestaande Grafimedia cao en in aanpalende regelingen speelt flexibiliteit al een voorname rol.

‘Gezondheid in Bedrijf’
Bij ‘Gezondheid in Bedrijf’ van het KVGO staat duurzame inzetbaarheid van medewerkers en de leefstijl op de voorgrond. Dat thema speelt zeker een belangrijke rol bij bedrijven die een structurele verandering doormaken.

Verder werkt het KVGO met een aantal instellingen op dit gebied die grafimediabedrijven tegen speciale condities specifieke ondersteuning kunnen bieden. Ten slotte worden de
gedachten over een mogelijk vervolg op de succesvolle ‘verandersessies’ momenteel op een rij gezet.

‘Grafische industrie moet zichzelf opnieuw uitvinden’

De grafische sector in Europa is al tijden aan veranderingen onderhevig, zowel op technologisch gebied als op en rond de markt.

Die ontwikkelingen, vooral op het gebied van digitalisering, hangen vaak met elkaar samen. Om de situatie in beeld te brengen en vooral te kijken wat de grafische sector kan doen om de veranderingen adequaat het hoofd te bieden, hebben de Europese grafische organisaties een onderzoek laten uitvoeren. Dat leidde tot een uitvoerig rapport en tot een toolkit met praktische hulpmiddelen, tips en adviezen.

Bedrijfsgrootte van belang
Uit het rapport blijkt dat externe factoren zoals ontwikkelingen in communicatietechnologie, verschuivingen op de markt en veranderingen in productietechnologie en de manier waarop bedrijven daar op reageren, kunnen verschillen naar gelang de omvang van de onderneming. MKB-bedrijven lopen weliswaar een groot risico maar hebben ook het voordeel zich gemakkelijk aan te kunnen passen en sneller te kunnen reageren op de marktbehoeften. Grote bedrijven worstelen vooral met de vraag hoe ze de overcapaciteit, die heeft geleid tot een grote prijzenslag in de hele sector, kunnen oplossen. Daarnaast vallen zij, en de vakbonden, ooral over de Europese concurrentiewetgeving, die afstemming en samenwerking tussen grotere bedrijven verbiedt. Dat kan leiden tot een sector die zo zwak is dat ofwel Europese bedrijven tenondergaan en de grafische invoer vanuit ontwikkelende landen de
markt zal gaan domineren ofwel een bijna-monopolie gaat ontstaan doordat een klein aantal erg grote spelers overblijft.

Werkmethoden
Technologie is niet alleen een bedreiging, maar biedt ook kansen. Veranderingen in het klantengedrag en een verschuiving naar het internet en andere e-oplossingen leiden tot een vermindering van de vraag naar drukwerk. Aan de andere kant helpt technologie bij het verhogen van de productiviteit en biedt het toegang tot nieuwe markten voor bedrijven die alert genoeg zijn om van de geboden mogelijkheden te profiteren.
De werkmethoden van de bedrijven die verleven, zullen voortdurend moeten eranderen. Concurrentiedruk vereist anvullende flexibiliteit om aan een teeds veeleisender markt te voldoen.

Een groot deel van de bedrijven overweegt het invoeren van flexibele werkschema’s terwijl een andere groep meervoudige vaardigheden als een toekomstige eis ziet. Opvoeren van de vaardigheden is eveneens nodig om aan de eisen van de nieuwe technologie te voldoen. Veel ondernemers willen dan ook de huidige werknemers in nieuwe vaardigheden  omscholen of mensen met andere vaardigheden aannemen.

Focus op strategie
Het rapport concludeert: “De sector moet zichzelf opnieuw uitvinden voor de 21ste eeuw. Een imago creëren waardoor ze centraal komt te staan in de communicatiesector. De mogelijkheden zijn er om, voortbouwend op 550 jaar geschiedenis, de vertrouwde adviseur te worden van klanten die moeite hebben de ingewikkelde, voortdurend veranderende communicatiemogelijkheden die zich aandienen te begrijpen. Dit vereist een focus op strategieontwikkeling en het vermogen om nieuwe werkrelaties met anderen in de sector tot stand te brengen.”